Prawa i obowiązki poszukującego pracy

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.) zwana dalej ustawą o promocji.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 22 ustawy o promocji:

poszukujący pracy – oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1-3, lub cudzoziemca – członka rodziny obywatela polskiego, poszukujących zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub innej formy pomocy określonej w ustawie, zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy.

Poszukujący pracy ma prawo korzystać z:

• pośrednictwa pracy;
• poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej;
• pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy;
• programów specjalnych;
• pomocy w przygotowaniu indywidualnego planu działania w oparciu o założenia art. 34a ustawy o promocji.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o promocji:

Poszukujący pracy, który: 

• jest w okresie wypowiedzenia stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, 
• jest zatrudniony u pracodawcy, wobec którego ogłoszono upadłość lub który jest w stanie likwidacji, z wyłączeniem likwidacji w celu prywatyzacji,
• otrzymuje świadczenie socjalne przysługujące na urlopie górniczym lub górniczy zasiłek socjalny, określone w odrębnych przepisach,
• uczestniczy w zajęciach w Centrum Integracji Społecznej lub indywidualnym programie integracji, o którym mowa w przepisach o pomocy społecznej,
• jest żołnierzem rezerwy, 
•  pobiera rentę szkoleniową,
• pobiera świadczenie szkoleniowe, o którym mowa w art. 70 ust. 6,
• podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jako domownik lub małżonek rolnika, jeżeli zamierza podjąć zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą poza rolnictwem,

może:

• zostać skierowany na szkolenie,
• ubiegać się o częściowe sfinansowanie kosztów szkolenia ze środków Funduszu Pracy w kwocie nie wyższej niż 300% przeciętnego wynagrodzenia jeżeli skierowanie na to szkolenie nastąpi na prośbę danej osoby albo organizacji lub instytucji pokrywającej część kosztów tego szkolenia oraz jeżeli kandydat uzasadni celowość tego szkolenia. Skierowanie na szkolenie częściowo dofinansowywane z Funduszu Pracy przysługuje nie częściej niż raz w ciągu roku kalendarzowego,
• ubiegać się o sfinansowanie ze środków Funduszu Pracy do wysokości przeciętnego wynagrodzenia, kosztów egzaminu umożliwiającego uzyskanie świadectwa, dyplomu, zaświadczenia, określonych uprawnień zawodowych lub tytułu zawodowego oraz koszty uzyskania licencji niezbędnej do wykonywania danego zawodu,
• ubiegać się o pożyczkę na sfinansowanie kosztów szkolenia do wysokości 400% przeciętnego wynagrodzenia,
• ubiegać się o sfinansowanie z Funduszu Pracy kosztów studiów podyplomowych do wysokości 100%, jednak nie więcej niż 300% przeciętnego wynagrodzenia,
• ubiegać się o zwrot kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania i powrotu do miejsca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub przez okres odbywania u pracodawcy przygotowania zawodowego dorosłych lub odbywania zajęć z zakresu poradnictwa zawodowego lub pomocyw aktywnym poszukiwaniu pracy, po spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek,
• ubiegać się o zwrot kosztów zakwaterowania po spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek,
• ubiegać się o zwrot kosztów przejazdu na badania lekarskie lub psychologiczne i powrotu do miejsca zamieszkania, jeżeli na badania te została skierowana przez powiatowy urząd pracy i dojeżdża do tych miejsc
• korzystać z programów specjalnych,
• zostać skierowana na przygotowanie zawodowe dorosłych jeżeli spełnia jedną z kategorii art. 43 ust. 1 pkt 3-7 ustawy o promocji,

Osobie wymienionej w art. 43 ust. 1 ustawy o promocji, w okresie odbywania szkolenia i studiów podyplomowych stypendium nie przysługuje.

Natomiast pracownicy oraz osoby wykonujące inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą w wieku 45 lat i powyżej, zainteresowani pomocą w rozwoju zawodowym, po zarejestrowaniu się w urzędzie pracy mogą również:

• zostać skierowani na szkolenie,
• ubiegać się o częściowe sfinansowanie kosztów szkolenia ze środków Funduszu Pracy w kwocie nie wyższej niż 300% przeciętnego wynagrodzenia jeżeli skierowanie na to szkolenie nastąpi na prośbę danej osoby albo organizacji lub instytucji pokrywającej część kosztów tego szkolenia oraz jeżeli kandydat uzasadni celowość tego szkolenia. Skierowanie na szkolenie częściowo dofinansowywane z Funduszu Pracy przysługuje nie częściej niż raz w ciągu roku kalendarzowego,
• ubiegać się o sfinansowanie ze środków Funduszu Pracy do wysokości przeciętnego wynagrodzenia, kosztów egzaminu umożliwiającego uzyskanie świadectwa, dyplomu, zaświadczenia, określonych uprawnień zawodowych lub tytułu zawodowego oraz koszty uzyskania licencji niezbędnej do wykonywania danego zawodu,
• ubiegać się o pożyczkę na sfinansowanie kosztów szkolenia do wysokości 400% przeciętnego wynagrodzenia,
• ubiegać się o sfinansowanie z Funduszu Pracy kosztów studiów podyplomowych do wysokości 100%, jednak nie więcej niż 300% przeciętnego wynagrodzenia.

Osobom tym w okresie odbywania szkolenia i studiów podyplomowych stypendium nie przysługuje.

Zgodnie z art. 2a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przepisy ustawy chronią przestrzeganie zasady równego traktowania w dostępie i korzystaniu z usług rynku pracy oraz instrumentów rynku pracy bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.

Do postępowań o naruszenie zasady równego traktowania stosuje się przepisy ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. nr 254, poz. 1700).